2025-yil 5-dekabr kuni o‘z ishini yakunlagan COP20 xalqaro forumi (CITES doirasidagi Tomonlar konferensiyasi) yovvoyi hayvonlar populyatsiyasini muhofaza qilish sohasida muhim qarorlar qabul qilishi bilan ahamiyatli bo‘ldi. Tadbir davomida turli mamlakatlardan kelgan mutaxassislar global savdo, bioxilma-xillik, antropogen ta’sirlar va barqaror foydalanish strategiyalarini chuqur muhokama qildilar.
CITES bo‘yicha 300 dan ortiq hayvon turlarining maqomi qayta ko‘rib chiqildi
Forumning asosiy natijalaridan biri sifatida 300 dan ortiq yovvoyi hayvon turlarining xalqaro savdodagi maqomi qayta tahlil qilindi. Ushbu jarayon populyatsiyalar dinamikasi, ekologik tahdidlar, noqonuniy ovchilik darajalari va yashash muhitining barqarorligi asosida amalga oshirildi.
Quyidagi turlar bo‘yicha muhim qarorlar qabul qilindi:
1. Sayg‘oq (Saiga tatarica)
Populyatsiya tiklanish sur’atlarini hisobga olgan holda, tur maqomi qo‘shimcha ravishda muhofaza choralarini kuchaytirish tamoyili asosida mustahkamlandi.
Asosiy urg‘u noqonuniy ovchilik, yashash muhitining qisqarishi va kasallik tarqalishini kamaytirish bo‘yicha qo‘shimcha xalqaro monitoring dasturlariga qaratildi.
2. Osiyo toshbaqalari (Trionychidae va Geoemydidae oilalari vakillari)
Ularga nisbatan xalqaro savdo cheklovlari qayta ko‘rib chiqildi va yanada qat’iylashtirilgan himoya choralarini qo‘llash tavsiya etildi.
Ayniqsa, dori-darmon sanoati va ekzotik hayvonlar savdosiga bo‘lgan talab populyatsiyaga kuchli bosim o‘tkazayotgani ta’kidlandi.
Bu qarorlar Osiyo hududidagi suv havzalari degradatsiyasi, brakonerlik va ekotizimlar izdan chiqishiga qarshi kurashda muhim o‘rin tutadi.
2030-yilgacha mo‘ljallangan Yovvoyi hayotni muhofaza qilish bo‘yicha Harakat dasturi qabul qilindi
COP20 doirasida 2030-yilgacha bo‘lgan strategik Harakat dasturi ishlab chiqildi. Mazkur hujjat quyidagi asosiy yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
1. Noqonuniy savdoga qarshi global choralarni kuchaytirish
Yovvoyi hayvonlar va ularning organlari bilan noqonuniy savdoni aniqlash va oldini olishda mamlakatlararo axborot almashinuvini kengaytirish.
Chegaralarda raqamli kuzatuv tizimlari, DNK banklari va logistik monitoringni joriy etish.
2. Ekologik barqarorlikni ta’minlash
Turlar yashash muhitini tiklash, migratsiya yo‘llarini qayta tiklash va antropogen bosimni kamaytirish uchun ekologik loyiha va grantlarni moliyalashtirish.
Iqlim o‘zgarishi oqibatlarini yumshatish va adaptatsiya tadbirlarini kuchaytirish.
3. Jamiyat ongini oshirish va ilmiy tadqiqotlarni kengaytirish
Mahalliy aholi, fermerlar va ekologik tashkilotlar uchun o‘quv dasturlarini yo‘lga qo‘yish.
Populyatsiya monitoringi, genomik tahlil va ekologik model yaratish bo‘yicha xalqaro ilmiy loyihalarni qo‘llab-quvvatlash.
4. Barqaror savdo mexanizmlarini joriy etish
Tabiiy resurslardan foydalanishda ekologik sertifikatlash tizimini kengaytirish.
Yovvoyi hayvonlar mahsulotlari bo‘yicha global kuzatuv platformasini yaratish.
Xulosa
COP20 xalqaro forumi yovvoyi hayot populyatsiyasini saqlash bo‘yicha global siyosatning yangi bosqichini belgiladi. Turlarning CITES bo‘yicha maqomini qayta ko‘rib chiqish, ayniqsa Sayg‘oq va Osiyo toshbaqalari kabi tahdid ostidagi hayvonlarni yanada qat’iy muhofaza qilishga xizmat qiladi.
2030-yilgacha mo‘ljallangan harakat dasturi esa nafaqat inson faoliyati bilan bog‘liq xavflarni kamaytirishga, balki bioxilma-xillikni tiklashga ham katta hissa qo‘shadi. Ushbu qarorlar kelgusi yillarda yovvoyi tabiatni asrash bo‘yicha xalqaro hamkorlikni yanada mustahkamlashi kutilmoqda.